2025年9月8日 星期一

Laqi Biciq Kowang 小王子

A problem in a mostly oral endangered language that you want to learn at a distance can be the lack of things to listen to and read. The Indigenous Languages Research and Development Foundation in Taiwan has been trying to develop a corpus of listening and reading materials through translation, but the execution has room for improvement. A case in point is the translation of The Little Prince into Seediq. I love the translation and reading by sk-Temi Nawi, the late Tseng Jui-lin 曾瑞琳, the lovely animated video:

Here's the video:


It's been listened to 113 times, many of those times by me.

The way it could be improved is correction of typos and formatting. So I thought I would redo the subtitles for my own language learning. If this counts as copyright infringement, then copyright is a problem for the preservation of languages like Seediq, a topic for another post. If you listen carefully, you'll notice that the pronunciation does not correspond in all respects to spelling. That's because the spelling is phonological. Mangal (actor focus of "take") is pronounced mangan, but add a suffix as in ngalan (locative focus of the same verb) and the underlying "l" appears. 

Here are the corrected subtitles. Cut and paste into a text file and save as srt, and you can use them on the video. I've also turned it into an Anki slide deck with audio, which I can send you if you're interested.

1
00:00:00,000 --> 00:00:01,940
Laqi Biciq Kowang
小王子

2
00:00:08,500 --> 00:00:12,620
Berah mmteru knkawas,
六年前,

3
00:00:12,620 --> 00:00:19,640
mnoda ku tuting dheran bbnaquy Sahala.
我在撒哈拉沙漠發生了意外。

4
00:00:19,640 --> 00:00:24,480
Wada naqah sapah mu skiya,
飛機故障了,

5
00:00:24,480 --> 00:00:30,280
wada mu naq slmeun ka sapah skiya mu di.
我只能想辦法自己修理。

6
00:00:39,453 --> 00:00:45,160
Keeman ciida, taqi ku bbnaquy hiya,
晚上我睡在沙漠裡,

7
00:00:45,160 --> 00:00:49,977
ini ku kela, mgrebu so kusun,
沒想到,第二天早上,

8
00:00:50,303 --> 00:00:54,759
niqan kingal seediq tmutuy yaku.
竟然有人把我叫醒。

9
00:00:54,784 --> 00:00:58,260
Kingal laqi rmengo yaku:
有個小朋友對我說:

10
00:00:58,440 --> 00:01:03,002
“Dyagi ku matis kingal saso miric.”
「幫我畫隻羊。」

11
00:01:13,313 --> 00:01:19,420
Ini ku patis tntexan saso miric ka yaku,
我從來沒有畫過羊,

12
00:01:19,420 --> 00:01:24,675
kiya asi ku patis tgkingal saso,
只好又畫了我的第一幅畫,

13
00:01:24,982 --> 00:01:27,900
mrengo ka laqi kiya:
結果他說:

14
00:01:27,900 --> 00:01:38,920
“Uxe! Uxe ku kingal quyu paru niqan kingal dapa utux paru nbuyas na,
 「不行!我不要肚子裡有一頭大象的蟒蛇,

15
00:01:38,920 --> 00:01:42,880
snkuxul ku kingal miric.”
「我要一隻羊。」

16
00:01:58,933 --> 00:02:04,653
Mneegu ku matis, heya ini qqaras.
我畫了幾次,他都不滿意。

17
00:02:13,360 --> 00:02:18,860
Mteeyux ku smmalu sapah mu skiya,
我急著修飛機,

18
00:02:18,860 --> 00:02:27,540
kiya asi ku mmhemuc matis saso kulu sbege mu heya,
所以亂畫個箱子給他,

19
00:02:27,540 --> 00:02:34,040
ma gaga kulu truma hii ka miric kesun mu,
跟他說羊就在裡面,

20
00:02:34,040 --> 00:02:39,140
mqaras ba riyung heya mangal.
沒想到他很滿意。

21
00:02:40,100 --> 00:02:44,560
Laqi nii ini ba pntena,
這小孩是很特別的人,

22
00:02:44,560 --> 00:02:50,780
bobo na kiya kesun mu Laqi Biciq na Kowang.
後來我都稱呼他為小王子。

23
00:03:04,293 --> 00:03:07,204
Bobo na mkela ku di,
我後來才知道,

24
00:03:07,337 --> 00:03:17,459
Laqi Biciq Kowang nii ge pneeyax kingal tnalang pngerah biciq theya,
小王子是從一個很遠的小星球來的,

25
00:03:17,720 --> 00:03:26,320
tnalang pngerah kiya mntena hari knbiciq hnyegan na.
那個星球比他的身體大不了多少。

26
00:03:34,040 --> 00:03:38,720
Wada mu dyagun matis saso miric,
我幫他畫的羊,

27
00:03:38,720 --> 00:03:43,928
wada mekan rehak qhuni paru,
可以吃掉大樹種子,

28
00:03:44,129 --> 00:03:46,615
nii qrasun na.
這讓他很開心。

29
00:03:46,880 --> 00:03:50,000
Anisi naqah kuxul na,
但是他也擔心,

30
00:03:50,000 --> 00:03:56,615
ye na uxe puqun phepah baraq ka miric.
羊會不會吃掉玫瑰花。

31
00:04:09,520 --> 00:04:11,560
Slingun ku na,
他問我,

32
00:04:11,560 --> 00:04:20,428
ye maha qmlahang naq phepah baraq ka pako na ini puqi miric?
玫瑰花的刺能不能保護它不被羊吃掉?

33
00:04:20,453 --> 00:04:25,760
Ini ku gdema smmalu sapah mu skiya,
我忙著修飛機,

34
00:04:25,760 --> 00:04:29,120
kesun mu cmiyuk ka heya:
就跟他說:

35
00:04:29,120 --> 00:04:35,720
“Pako na phepah baraq uka ani tikuh dungus na,
「玫瑰花的刺一點用都沒有,

36
00:04:35,720 --> 00:04:44,400
ni ku ini gdema, iya ku yahi smgila ooda uka dndungus.”
我有正事要忙,不要拿這種不重要的事來煩我。」

37
00:04:54,513 --> 00:04:59,076
Naqah riyung kuxul na ma mrengo:
他難過地說:

38
00:04:59,109 --> 00:05:05,720
“Netun niqan seediq meniq hsien mang pngerah baro,
「如果有人在千萬顆星星中,

39
00:05:05,720 --> 00:05:10,960
smkuxul kingal ba phepah baraq,
愛上了一朵獨一無二的玫瑰花,

40
00:05:11,160 --> 00:05:15,400
ano ba phepah taan na,
他光是看著那朵花,

41
00:05:15,400 --> 00:05:20,720
maha mqaras riyung lnglungan na di.
就會感到無比幸福。

42
00:05:20,720 --> 00:05:27,760
Anisi netun miric musa mekan phepah baraq do,
但是如果羊跑去把那朵花吃了,

43
00:05:27,760 --> 00:05:35,688
heya do, so hari wada asi pehing kana ka pngerah di,
對他來說,就好像所有的星星一下子全熄滅了,

44
00:05:35,835 --> 00:05:41,158
so su hari mesa uka dndungus na!”
你竟然覺得不重要!

45
00:06:02,280 --> 00:06:09,201
Naqah kuxul mu ma moxul mu ka Laqi Biciq Kowang,
我難過地抱著小王子,

46
00:06:09,225 --> 00:06:11,360
sgaalu mu,
安慰他,

47
00:06:11,360 --> 00:06:21,720
sdayo mu matis saso miric na ma, spatis mu kingal gemuk quwaq miric na.
幫他的羊畫了一個嘴罩。

48
00:06:28,320 --> 00:06:32,348
Snhii ku Laqi Biciq Kowang
我相信小王子

49
00:06:32,372 --> 00:06:39,640
sntama hbaro qbheni theruy meyah qduriq.
是利用一群侯鳥遷徙的機會跑出來的。

50
00:06:39,640 --> 00:06:45,320
Egu ndaan na karac pngerah biciq,
他路過很多個小星球,

51
00:06:45,320 --> 00:06:50,280
mnetun hbaro seediq so smhulis.
遇見各種有趣的人。

52
00:07:02,400 --> 00:07:10,720
Tgkingal karac pngerah ge, niqan kingal kowang rudan meniq hiya. 
第一個星球上住著一個國王。

53
00:07:10,720 --> 00:07:18,720
Tgdaha karac pngerah ge, niqan kingal seediq pkuuro hiya.
第二個星球上住著一個愛慕虛榮的人。

54
00:07:24,293 --> 00:07:31,048
Tgteru karac pngerah niqan kingal seediq saketaru.
第三個星球住著一個酒鬼。

55
00:07:39,706 --> 00:07:46,789
Tgsepac karac pngerah niqan kingal seediq gnbaruy.
第四個星球住著一個生意人。

56
00:07:50,320 --> 00:07:58,344
Tgrima kara pngerah ge niqan kingal seediq hmiru ledax.
第五個星球住著一個點燈的人。

57
00:08:02,400 --> 00:08:15,200
Tgmmteru karac pngerah ge, niqan seediq kesun hakase matis dheran, yayung ma lmiqu.
 第六個星球住著一個地理學家。

58
00:08:15,960 --> 00:08:24,720
Laqi biciq Kowang dehuk tgmpitu karac pngerah kiya kesun bobo dheran.
小王子到的第七個星球是地球。

59
00:08:24,720 --> 00:08:29,786
Kiya ge kingal rmabang paru karac pngerah.
那是一個非常大的星球。

60
00:08:29,993 --> 00:08:36,800
Hiya ga niqan kingal kbekuy maxal kingal kowang,
在那裡住著一百一十一位國王,

61
00:08:36,800 --> 00:08:43,160
mpitu hsien hakase gaga meniq hini,
七千個地理學家,

62
00:08:43,160 --> 00:08:48,991
mngari kmxalan bang seediq mbbari,
九十萬個生意人,

63
00:08:49,286 --> 00:08:55,616
mpitu kmxalan kbekuy bang seediq saketaru,
七百萬個酒鬼,

64
00:08:55,920 --> 00:09:01,240
mteru hsien bang seediq pkuuro,
三億個愛慕虛榮的人,

65
00:09:01,460 --> 00:09:09,280
kana maha hari daha kbekuy hsien bang seediq rudan.
一共大約有二十億個大人。

66
00:09:35,540 --> 00:09:39,640
Berah smmalu denki seediq,
在人們發明電力之前,

67
00:09:39,640 --> 00:09:52,040
bobo dheran asi ka niqan mspatun kmxalan mmteru bang seediq mkela hmiru denki
地球需要有四十六萬個點燈人

68
00:09:52,040 --> 00:09:57,484
kiya dhekun na hmiru keeman.
才能維持夜晚的照明。

69
00:10:11,300 --> 00:10:19,440
Kleelu ku mhedu mbahang kari na Laqi Biciq Kowang ciida,
我聽小王子說完這一路上的故事時,

70
00:10:19,440 --> 00:10:25,720
ali tgsepac mnetun ku ooda naqah,
是我發生意外的第八天,

71
00:10:26,253 --> 00:10:36,360
ciida qsiya mu kingal ba celiq, nngali di wada mu qdeun mimah uri.
那時我的最後一滴水也喝完了。

72
00:10:44,353 --> 00:10:48,141
Yaku ma Laqi Biciq Kowang,
小王子和我,

73
00:10:48,165 --> 00:10:54,168
suupu miyan mkkesa ddheran bbnaquy,
一起走在沙漠裡,

74
00:10:54,193 --> 00:10:58,040
musa skadi kingal beling qsiya.
我們要去尋找一口井。

75
00:11:03,159 --> 00:11:08,280
Mkkesa miyan, kndudun mkuun di,
走著走著,天色漸暗,

76
00:11:08,280 --> 00:11:12,440
tkriyak ka pngerah karac di.
星星出來了。

77
00:11:20,913 --> 00:11:24,760
Qmita karac baro ka Laqi Biciq Kowang,
小王子抬頭看天空,

78
00:11:24,760 --> 00:11:28,501
ma rmengo yaku ka heya:
然後對我說:

79
00:11:28,526 --> 00:11:32,720
“Mbtunux riyung ka pngerah karac,
「星星是很美的,

80
00:11:32,720 --> 00:11:39,360
ado niqan kingal phepah gaga karac baro ini ta qtai.”
「星星是很美的,因為上面有一朵我們看不見的花。」

81
00:11:46,320 --> 00:11:56,280
Thmuku tunux na qmita bbnaquy buun idas ma mrengo :
他又低下頭看著月光照著的沙漠,

82
00:11:56,280 --> 00:12:00,280
“mbtunux riyung bbnaquy,
說:「沙漠是很美的,

83
00:12:00,280 --> 00:12:06,240
ado niqan kingal beling qsiya muxi na hiya.”
因為某個角落裡,藏著一口井。」

84
00:12:19,473 --> 00:12:21,400
Mkkesa miyan,
我們繼續走著,

85
00:12:21,400 --> 00:12:30,040
mhiti di dasan di ma slayun miyan kingal beling qsiya.
終於在天亮時發現了水井。

86
00:12:38,966 --> 00:12:41,061
Keeman ciida,
 那天晚上,

87
00:12:41,085 --> 00:12:47,920
kingal knkawas yahun na meniq bobo dheran ka Laqi Biciq Kowang.
是小王子到達地球滿一年的時候。

88
00:12:47,920 --> 00:12:54,148
Heya kraman ali nii maha alang pngerah na.
他準備利用這個特別的時間回去他的星球。

89
00:12:54,254 --> 00:13:04,320
Yaku ncuun mu qtaan gaga mprengo daha ka quyu mttanah hiya.
我隱約看見他和那條金黃色的蛇在講話。

90
00:13:10,146 --> 00:13:11,685
Keeman di,
夜晚來臨,

91
00:13:11,786 --> 00:13:17,160
klaun mu Laqi Biciq Kowang wada naq ssaan na di.
我知道小王子赴約去了。

92
00:13:28,319 --> 00:13:35,003
So yamu mntena namu smkuxul Laqi Biciq Kowang,
對你們這些同樣喜歡小王子的人來說,

93
00:13:35,480 --> 00:13:38,840
gaga theya pngerah baro,
在某個遙遠的星球上,

94
00:13:38,840 --> 00:13:43,520
niqan kingal miric ini ta qtai,
有一隻我們看不見的小羊,

95
00:13:43,786 --> 00:13:46,840
netun na puqun phepah,
牠或許吃了玫瑰花,

96
00:13:46,840 --> 00:13:49,360
netun na ini puqi,
或許沒有,

97
00:13:49,360 --> 00:13:56,360
kana ani mmaanu bobo dheran uxe pntena di.
世界的一切都會因此變得完全不同。

98
00:14:08,793 --> 00:14:12,640
Qita karac baro kana namu,
請大家抬頭看著天空,

99
00:14:12,746 --> 00:14:20,080
lnglungi ye wada puqun miric ka phepah di, ye ini?
想一想,綿羊吃了花了沒有?

100
00:14:20,873 --> 00:14:28,440
So nii maha namu taan maha ba ini pntena kana di.
這時候你們就會發現,一切都變得不同了。

2018年8月15日 星期三

Obing Tado speaks 高彩雲說話

I found a video of Obing Tado, daughter of Tado Nokan, the chief of Gungu, speaking in Mandarin and Seediq at the age of 82 in 1995. Obing Tado was a "model savage," given a Japanese education, and married to Hanaoka Jiro, another "model savage," who participated in the rebellion against the Japanese at a sports day on October 27 1930, the Musha Jiken or Wushe Incident. In Seediq, the Paran Rising or Mona's war. In this post you'll find a transcript in Mandarin and Seediq.



Original: 我是高彩雲,現在82歲.我的先生花崗二郎升天(?)的時候我是18歲,花崗二郎20歲.看運動會,很多人來殺日本人,我不知道啦,日本人一起,我們跑掉.
English: I am Kao Ts'ai-yun, now 82 years old. My husband was Hanaoka Jiro. When he died I was 18, he 20. At the sports' day, lots of people killed Japanese. I didn't know what was going on. We ran away with the Japanese.

Original: Kika qduriq nami kana, tgleing nami uri, theyaq nami tanah tunux qduriq duri, ma utux mu nanaq yaku, ini ku ataru, ahhh, tama seediq, ge suupu ku tanah tunux mgleing uri.
Chinese: 所以我們都逃跑,我們也躲起來,我們也跟日本人一起逃跑,然後是我自己的運氣(不錯),我沒有被賽德克長輩打到,那麼我也跟著日本人躲起來。
English: So we all ran away, and hid ourselves. We ran away with the Japanese. It was my own good luck, I was not hit by the Seediq elders, and I hid myself with the Japanese.

Original: 有死掉,很大聲,有的人哭,有的很大聲的聲音,怎麼樣我不知道那一天.
English: People were dying, it was loud, people were crying, there was a loud sound, I didn't know what was going on that day.

Original: Lmngelung mu, lmingis mu.
Chinese: 我想起就哭.
English: When I think about it I cry.

Here's the Seediq part phrase by phrase:

Kika qduriq nami kana
所以 逃跑 我們 所有
so fled we all

tgleing nami uri
躲藏 我們 也
hid we also

theyaq nami tanah tunux qduriq duri
跟著 我們 紅色 頭 (日本人) 逃跑 也
with we red head (japanese) fled also

ma utux mu nanaq yaku
然後 靈魂 我的 自己 我
and spirit (luck) my own I

ini ku ataru tama seediq
沒 我 打(日文) 長輩 賽德克人
not me hit elders Seediq

ge suupu ku tanah tunux mgleing uri
那麼 一起 我 紅 頭 躲藏 也
so together I red head hid also